Bahis ve şans oyunları, insanlık tarihinde köklü bir geçmişe sahiptir. Günümüzde ise bu oyunlar, özellikle son 10 yılda gelişen teknoloji imkanı sayesinde çok daha geniş kitlelere kolayca ulaşmış ve büyük bir ekonomik hacme sahip olmuştur. Teknoloji, bahis yapılabilecek alanların sayısını artırmış, hızlı ve zahmetsiz hale getirmiştir. Bu hızlı ve zahmetsiz para kazanma potansiyeli, kişilerin sektöre olan ilgisini her zaman canlı tutmaktadır. Önceki yazıda 7258 Sayılı Kanun ile Yasadışı Bahis Düzenlemeleri konusuna giriş yapmıştık.

Peki, bu alandaki temel kavramlar nelerdir? Müşterek bahis nedir? ve Sabit ihtimalli bahis nedir? Spor müsabakası nedir? Şans oyunu nedir ve kumarla ilişkisi nasıldır? Bahis türleri nelerdir? Bu yazımızda bu temel kavramlara ve 7258 sayılı kanunda geçen terimlere açıklık getirmeyi amaçlıyoruz.

Her ne kadar bahis ve şans oyunları kendine özgü niteliklere sahip olsa da, öğretide ve Yargıtay kararlarında kumarın bir üst başlık olduğu ve bahis ile şans oyunlarını da kapsadığı ifade edilmektedir. TCK’nın 228. maddesinde yer alan Kumar, “kazanç amacıyla icra edilen ve kar ve zararın talihe bağlı olduğu oyunlar” şeklinde tanımlanmıştır ve bu tanım bahis ve şans oyunları için de bir çerçeve metin niteliğindedir.

Şimdi temel kavramlara daha yakından bakalım:

• Spor Müsabakası: Spor müsabakalarına dayalı yasadışı bahis ve şans oyunu suçunun oluşabilmesi için, her şeyden önce ortada kanuna dayalı olmaksızın oynatılan bir bahis veya şans oyununun konusu olan bir spor müsabakasının bulunması gerekir. Suçu oluşturan fiiller (oynatma, yer/imkan sağlama, para nakline aracılık, teşvik etme) bu spor müsabakası çerçevesinde işlenmelidir. Söz konusu spor müsabakasının, yasal olarak kendisine spor müsabakası düzenleme yetkisi verilmiş kişi veya kurumlar tarafından tertip edilmesi gerektiği belirtilmektedir. Yetkilendirilmemiş kişi veya kurumlar tarafından düzenlenen amatör müsabakalar ve turnuvalar üzerine oynatılan bahis ve şans oyunları hakkında ise, koşulların oluşması halinde TCK’nın 228. maddesinde düzenlenen “Kumar oynanması için yer ve imkân sağlama suçu” hükümlerinin uygulanması gündeme gelebilir.
• Şans Oyunu: Tarihsel açıdan Çin’de ortaya çıktığı bilinen bir kumar türevi olan şans oyunları, Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlüğü’nde “Talih oyunu, önceden ödeme yapılıp daha sonra şansa dayalı olarak para kazanılan piyango, loto, spor toto, at yarışı gibi oyunlar” olarak tanımlanır. Öğretide şans oyunu kavramının, oyun sonucunun tamamen ya da büyük ölçüde tesadüfe bağlı olarak belirlendiği tüm oyunları kapsamak üzere kullanılan genel bir kavram olduğu belirtilir. Milli Piyango İdaresi de at yarışları, spor müsabakalarına dayalı bahisleri, milli piyango, on numara, şans topu, sayısal loto, kazı kazan gibi oyunları şans oyunu biçiminde saymaktadır. Şans oyunları, sonucun tamamen “tesadüfe” bağlı bulunduğu, oyuncunun beceri ve gayret düzeyinin sonuca etki etmediği bir sistem ile oynanan/oynatılan ve kazananlara ödül verilmesini öngören oyunlardır.
• Bahis: Arapça kökenli olan bahis kelimesi, TDK’da “Görüşünde veya iddiasında haklı çıkacak tarafa bir şey verilmesini kabul eden sözlü anlaşma” olarak tanımlanır. Bahis oyunları iddia üzerine kurulu, bir konuda sonucun tahmin edilmesine dayanan oyunlardır. Öğretide bahis oyununun, herhangi bir olayın sonucunun ya da nasıl gelişeceğinin önceden tahmin edilmesi esası üzerine oynanan/oynatılan ve sonucun kısmen iştirakçinin becerisine kısmen de tesadüfe bağlı olduğu oyunlar olduğu ileri sürülmektedir. Özel hukuk bağlamında ise, tarafların karşılıklı ve birbirine zıt iddialarını pekiştirmek için, kendi iddialarının yanlış çıkması halinde diğerine bir edim vaat ettiği bir sözleşme olarak tanımlanır. Kumar veya şans oyunları ile bahis arasındaki farkın, taraflarca güdülen amaçtan kaynaklandığı; kazanç veya eğlence saikiyle hareket ediliyorsa kumarın, belirli bir konuya ilişkin ciddi bir fikir ayrılığı dolayısıyla karşılıklı iddiaları pekiştirmek isteniyorsa bahsin söz konusu olduğu ileri sürülmektedir. Ancak, özellikle spor müsabakaları üzerine bahislerde, kazancın büyük oranda talihe bağlı olduğu ve bu nedenle bahsin kumar dışında değerlendirilemeyeceği görüşü de bulunmaktadır. Milli Piyango İdaresi de spor müsabakalarına dayalı bahisleri şans oyunu kategorisinde saymaktadır.

Müşterek Bahis Nedir? Sabit İhtimalli Bahis Nedir? Farkları Nelerdir?

• Müşterek Bahis: “Müşterek bahis oyunları”, yurt içinde ve yurt dışında tertiplenen spor müsabakalarına ait sonuçların tahmin edilmesi üzerine oynatılan, hâsılatın önceden belirlenen ikramiye yüzdesinin, doğru sonucu tahmin eden iştirakçiler arasında paylaştırıldığı bahis oyunları olarak tanımlanır. Bu tanım, Spor Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunlarının Özel Hukuk Tüzel Kişilerine Yaptırılması Hakkında Kanun ve ilgili Yönetmelikte yer almaktadır. Bir diğer tanım ise, sonucun kısmen iştirakçinin becerisine kısmen de tesadüfe bağlı olduğu her çeşit yarışma, müsabaka, spor oyunları veya olay/durum üzerine oynatılan ve doğru tahmin edenlere önceden belirlenen adet, tutar, oran veya misli olarak ikramiye kazandıran oyunları ifade eder. Müşterek bahiste, doğru sonucu tahmin edenler, hasılatın önceden belirlenen ikramiye yüzdesini aralarında paylaşırlar. At yarışları ve Spor Toto oyunu müşterek bahis oyunlarına örnektir. Müşterek bahislerde, katılacak iştirakçi sayısı ve elde edilecek hasılat önceden bilinemediği için, iştirakçiler kazanacakları ikramiyeyi önceden bilemezler. Toplanan hasılatın belirli bir oranı dağıtıldığı için bahis oynatıcısının herhangi bir riski bulunmaz.
• Sabit İhtimalli Bahis: “Sabit ihtimalli bahis oyunları”, yurt içinde ve yurt dışında tertiplenen spor müsabakalarına ait sonuçların veya etkinliklerin tahmin edilmesi esasına göre oynatılan ve iştirak edenler arasından doğru tahmin edenlere, önceden belirlenen bahis oranlarıyla ikramiye kazandıran oyunlar olarak tanımlanır. Bu tanım da ilgili kanun ve yönetmeliklerde yer almaktadır. Türkiye’deki tek sabit ihtimalli spor tahmin oyunu “İddaa”dır. İddaa oyununda, müsabakaların sonucunu doğru tahmin eden iştirakçiler önceden belirlenen sabit bahis oranları üzerinden ikramiye kazanırlar. Sabit ihtimalli bahislerde, bahis oranları müsabaka veya yarışmalardan önce belirlendiği için iştirakçiler kazanacakları ikramiyeyi önceden bilebilirler. Müşterek bahis oyunlarından en önemli farkı budur. Ayrıca, dağıtılacak ikramiye tutarının toplanan hâsılatı geçme ihtimali sabit ihtimalli bahislerde bulunur. Bu durumda, bahis oynatıcısının da belirli bir riski üstlendiği ifade edilmektedir. İddaa, sadece şansa bağlı bir oyun olmayıp; oyuncuların futbol bilgilerini sınamaya yönelik bir tahmin oyunu, bir yarışma niteliğinde olduğu da ileri sürülmektedir. İddaa markası altında temel olarak “maç öncesi oyunlar” ve “maç esnasındaki canlı oyunlar” olmak üzere iki oyun türü bulunur.
• Canlı bahis: müsabaka başladıktan sonra anlık değişen oranlar üzerine oynanabilen bir türdür ve oranlar genellikle daha yüksektir.

Türkiye’de spor müsabakalarına dayalı yasal bahis ve şans oyunları, Spor Toto Teşkilat Başkanlığı (STTB) kontrolünde düzenlenmektedir. STTB, bahis ve şans oyunlarının düzenlenmesi ve düzenletilmesinde tek yetkilidir. STTB, yetkisini kısmen veya tamamen özel hukuk tüzel kişilerine devredebilir veya mal ve hizmet satın alma yoluna gidebilir. Bu yetki devri veya hizmet alımı, Spor Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunlarının Özel Hukuk Tüzel Kişilerine Yaptırılması Hakkında Kanun çerçevesinde düzenlenmektedir. STTB, 2004 yılından itibaren “İddaa” adlı sabit ihtimalli bahis oyununu oynatmaya başlamıştır. STTB, kendi denetimi ve gözetimi altında, İddaa markasının kullanım hakkını, işletmesini ve başbayiliğini ihaleler yoluyla özel hukuk tüzel kişilerine yaptırmaktadır. Spor Toto müşterek bahsini ise STTB kendisi oynatmaya devam etmektedir.